Tiệm Tạp Hóa Của Bố Mẹ

Ký ức tuổi thơ của mình không phải là những món đồ chơi đắt tiền hay những chuyến du lịch xa hoa. Ký ức của mình có mùi của khói bếp, của mồ hôi và của tình yêu thương thầm lặng. Bố mình là người dậy sớm nhất nhà. Khi cả khu phố còn chìm trong giấc ngủ, tiếng lạch cạch trong bếp đã trở thành chiếc đồng hồ báo thức quen thuộc của mình. Bố không phải là một đầu bếp chuyên nghiệp, nhưng những món ăn bố nấu cho cả nhà luôn là những món ngon nhất. Đó là bữa cơm của sự chăm chút, của trách nhiệm và của tình yêu thương vô điều kiện. Mình còn nhớ như in hình ảnh tấm lưng của bố, vững chãi và lặng lẽ bên bếp lửa. Bố ít nói, tình yêu của bố không thể hiện bằng lời. Bố dạy mình làm một người đàn ông không phải bằng những giáo điều sáo rỗng, mà bằng chính cuộc sống của bố. Bố dạy mình rằng, một người đàn ông tử tế trước hết phải biết lo cho gia đình, phải chăm chỉ và không bao giờ ngại khó, ngại khổ.

Bài học đầu tiên và cũng là quan trọng nhất mình học được từ bố chính là sự kỷ luật và tinh thần trách nhiệm. Bố chưa bao giờ trễ nải trong việc chuẩn bị bữa cơm cho gia đình, cũng như chưa bao giờ than vãn về sự vất vả. Bố chỉ lặng lẽ làm, ngày này qua ngày khác. Điều đó đã khắc sâu vào tâm trí mình một niềm tin sắt đá: muốn thành công, trước hết phải có kỷ luật với chính bản thân mình. Kỷ luật không phải là thứ gì đó cao siêu, nó bắt đầu từ những việc nhỏ nhặt nhất, như việc thức dậy đúng giờ mỗi sáng, hoàn thành công việc được giao một cách tốt nhất có thể. Và trên hết, là trách nhiệm. Trách nhiệm với gia đình, với công việc, và với chính cuộc đời mình. Khi mình bắt đầu khởi nghiệp, những bài học từ bố lại càng trở nên thấm thía. Có những lúc khó khăn tưởng chừng như không thể vượt qua, nhưng hình ảnh tấm lưng của bố lại hiện về, nhắc nhở mình không được phép gục ngã. Bố đã cho mình một điểm tựa vững chắc, một gốc rễ bám sâu vào lòng đất, để dù phong ba bão táp đến đâu, mình vẫn có thể đứng vững.

Nhìn lại chặng đường đã qua, mình nhận ra rằng những gì bố đã dạy không chỉ là những bài học về đạo làm người, mà còn là những nguyên tắc cốt lõi trong kinh doanh. Sự chăm chỉ, kỷ luật và tinh thần trách nhiệm chính là nền tảng của mọi thành công. Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững không thể thiếu những con người có tinh thần trách nhiệm cao, luôn nỗ lực hết mình vì mục tiêu chung. Và người lãnh đạo, hơn ai hết, phải là tấm gương về sự kỷ luật và tận tụy. Mình không cố gắng để trở thành một bản sao của bố, nhưng mình luôn tự hào vì đã được thừa hưởng những giá trị quý báu từ ông. Gốc rễ gia đình chính là hành trang quý giá nhất mà mình mang theo trên mọi nẻo đường đời. Nó không chỉ cho mình sức mạnh để đối mặt với thử thách, mà còn nhắc nhở mình luôn phải sống tử tế và có trách nhiệm, giống như cách bố đã sống.

Nếu bố là hiện thân của sự trầm lặng và kỷ luật, thì mẹ mình lại là một thế giới hoàn toàn khác. Mẹ là người của những câu chuyện, của sự sáng tạo và của những kết nối diệu kỳ. Tiệm cắt tóc gội đầu nhỏ của mẹ không chỉ là nơi làm đẹp cho các cô, các chị trong xóm, mà còn là một không gian xã hội thu nhỏ. Ở đó, mình đã được nghe không biết bao nhiêu câu chuyện, từ chuyện gia đình, chuyện công việc, đến những tâm sự thầm kín nhất. Mẹ có một khả năng đặc biệt, đó là biến những khách hàng xa lạ trở thành những người bạn thân thiết. Mẹ không chỉ cắt tóc, mẹ còn lắng nghe, chia sẻ và đưa ra những lời khuyên chân thành. Mình thường ngồi một góc trong tiệm, giả vờ đọc truyện nhưng thực ra là để lắng nghe những câu chuyện của mẹ và khách hàng. Chính những câu chuyện đó đã nuôi dưỡng tâm hồn mình, giúp mình hiểu thêm về cuộc sống, về con người và về những mối quan hệ phức tạp giữa họ.

Mẹ đã dạy cho mình bài học vô giá về sức mạnh của sự sáng tạo và khả năng kể chuyện. Mẹ không có bằng cấp về marketing hay giao tiếp, nhưng mẹ là một bậc thầy trong việc xây dựng mối quan hệ với khách hàng. Mẹ không bán dịch vụ cắt tóc, mẹ bán một trải nghiệm, một sự quan tâm và một cảm giác được thấu hiểu. Mỗi kiểu tóc mẹ tạo ra đều là một tác phẩm nghệ thuật, được “đo ni đóng giày” cho từng người. Mẹ nói rằng: “Sáng tạo không phải là làm ra những thứ chưa ai từng làm, mà là làm những thứ cũ theo một cách mới, một cách tốt hơn”. Câu nói đó đã theo mình suốt những năm tháng sau này. Trong kinh doanh, sự sáng tạo không chỉ nằm ở sản phẩm, mà còn ở cách chúng ta marketing, cách chúng ta bán hàng và cách chúng ta chăm sóc khách hàng. Và storytelling, khả năng kể chuyện, chính là cây cầu nối liền sản phẩm với trái tim khách hàng. Một câu chuyện hay có thể biến một sản phẩm vô tri trở nên có hồn, có cảm xúc và có một vị trí đặc biệt trong tâm trí người tiêu dùng.

Chiêm nghiệm lại, mình thấy rằng những gì mình đang làm hôm nay đều có bóng dáng của mẹ trong đó. Việc xây dựng thương hiệu cá nhân, việc tạo ra những sản phẩm có câu chuyện, việc kết nối với cộng đồng... tất cả đều bắt nguồn từ những bài học mình học được ở tiệm tóc của mẹ. Mẹ đã truyền cho mình ngọn lửa của sự sáng tạo và niềm đam mê kết nối với con người. Mẹ đã cho mình thấy rằng, kinh doanh không chỉ là những con số khô khan, mà là một nghệ thuật, nghệ thuật của sự thấu cảm và sẻ chia. Mình nhận ra rằng, một doanh nhân thành công không chỉ cần có một cái đầu lạnh để tính toán, mà còn cần có một trái tim nóng để yêu thương và một tâm hồn rộng mở để lắng nghe. Mẹ đã không cho mình tiền bạc hay của cải, nhưng mẹ đã cho mình một thứ còn quý giá hơn thế, đó là khả năng biến những điều bình thường trở nên phi thường bằng sức mạnh của sự sáng tạo và tình yêu thương.

Ngoài tiệm tạp hóa và tiệm cắt tóc, nhà mình còn có một “kho báu” khác, đó là tiệm cho thuê truyện tranh. Đối với một đứa trẻ ở một thị trấn nhỏ, đó là cả một thế giới. Mình đã đắm chìm trong những trang truyện của Doraemon, Bảy viên ngọc rồng, Siêu nhân... và đặc biệt là One Piece — bộ truyện đã thay đổi cách mình nhìn cuộc đời. Những câu chuyện phiêu lưu, những nhân vật nghĩa hiệp đã chắp cánh cho trí tưởng tượng của mình bay cao, bay xa. Nhưng quan trọng hơn, tiệm truyện chính là nơi đã khơi dậy trong mình niềm đam mê tự học. Mình không có điều kiện đi học thêm như bạn bè cùng trang lứa. Tất cả kiến thức mình có được đều đến từ sách vở và từ sự mày mò, tìm tòi của bản thân. Mình đọc tất cả những gì mình có trong tay, từ truyện tranh, sách giáo khoa đến những tờ báo cũ. Mỗi trang sách mở ra một chân trời mới, mỗi con chữ là một người thầy thầm lặng. Mình đã học được cách tự đặt câu hỏi và tự đi tìm câu trả lời. Quá trình đó tuy có vất vả, nhưng nó đã rèn cho mình một khả năng vô cùng quan trọng: khả năng tự học.

Bài học lớn nhất mà mình rút ra từ những ngày tháng đó là: Tự học là con đường ngắn nhất để trưởng thành. Trong một thế giới không ngừng biến đổi, kiến thức chúng ta học được ở trường lớp sẽ nhanh chóng trở nên lỗi thời. Nếu không có khả năng tự học, chúng ta sẽ bị bỏ lại phía sau. Tự học không chỉ là việc đọc sách, mà là một thái độ sống, một sự tò mò không bao giờ tắt. Đó là khả năng quan sát, phân tích, đúc kết và áp dụng kiến thức vào thực tế. Khi mình khởi nghiệp, khả năng tự học lại càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Mình phải tự học về marketing, về bán hàng, về quản trị nhân sự, về tài chính... Mọi thứ đều mới mẻ và đầy thử thách. Nhưng nhờ có thói quen tự học được rèn luyện từ nhỏ, mình không hề cảm thấy sợ hãi. Ngược lại, mình coi đó là một cơ hội để khám phá những giới hạn của bản thân và để không ngừng hoàn thiện mình.

Nhìn lại, mình cảm thấy biết ơn những ngày tháng “thiếu thốn” đó. Chính sự thiếu thốn đã buộc mình phải tự lực cánh sinh, phải tự tìm con đường cho riêng mình. Và chính tiệm cho thuê truyện của gia đình đã mở ra cho mình con đường đó, con đường của tri thức và sự tự do. Mình tin rằng, bất kỳ ai cũng có thể thành công nếu họ có một tinh thần ham học hỏi và không ngừng nỗ lực. Đừng bao giờ đổ lỗi cho hoàn cảnh, bởi hoàn cảnh chỉ là phép thử cho ý chí và nghị lực của con người. Hãy biến những khó khăn thành động lực, biến những thiếu thốn thành cơ hội. Và hãy nhớ rằng, người thầy tốt nhất chính là bản thân bạn. Hãy luôn giữ cho mình một cái đầu mở và một trái tim khao khát, bởi tri thức là vô tận và hành trình học hỏi sẽ không bao giờ kết thúc.

Trong hàng trăm bộ truyện tranh mình đã đọc ở tiệm cho thuê truyện của gia đình, có một nhân vật đã in sâu vào tâm trí mình hơn bất kỳ ai khác: Monkey D. Luffy — vị thuyền trưởng của băng Mũ Rơm trong One Piece. Luffy không phải là kiểu anh hùng hoàn hảo. Anh ấy ngây ngô, đôi khi ngốc nghếch, không giỏi tính toán, không có chiến lược gì cao siêu. Nhưng Luffy có một thứ mà hầu hết mọi người đều thiếu: một khát khao cháy bỏng và một niềm hy vọng không bao giờ tắt. Anh ấy muốn trở thành Vua Hải Tặc — không phải để cai trị, mà để được tự do nhất trên biển cả. Một giấc mơ đơn giản nhưng vĩ đại.

Cái khiến mình yêu Luffy không phải là sức mạnh của anh ấy. Mà là cách anh ấy sống. Luffy không bao giờ bỏ rơi đồng đội. Khi một người trong đoàn gặp nguy hiểm, anh ấy sẵn sàng liều mạng để cứu họ, dù đối thủ có mạnh đến đâu. Luffy không chọn đồng đội vì họ giỏi, mà vì họ là những người anh ấy tin tưởng và muốn cùng đi. Đồng giá trị đi với nhau vui, cùng mục đích đi với nhau xa — triết lý mà sau này mình xây dựng DeMAN, hóa ra đã được Luffy dạy cho mình từ những ngày còn ngồi đọc truyện ở tiệm của bố mẹ.

Luffy dạy mình rằng: Lãnh đạo không cần phải là người giỏi nhất. Lãnh đạo là người dám ước mơ lớn nhất, và có khả năng truyền cảm hứng để những người xung quanh cùng tin vào giấc mơ đó. Zoro giỏi kiếm hơn Luffy, Sanji nấu ăn giỏi hơn, Nami đi biển giỏi hơn, Robin thông minh hơn. Nhưng tất cả họ đều chọn đi theo Luffy. Vì sao? Vì Luffy cho họ một thứ mà không ai khác có thể cho: niềm tin rằng mọi thứ sẽ ổn, rằng giấc mơ của mỗi người đều xứng đáng được theo đuổi, và rằng họ không bao giờ phải chiến đấu một mình.

Cách Luffy sống cũng chính là con đường mình theo đuổi. Sống thật, sống hết mình, không giả tạo, không tính toán. Yêu thương đồng đội vô điều kiện. Dám ước mơ những điều tưởng như điên rồ. Và quan trọng nhất — không bao giờ mất hy vọng, dù đứng trước bất kỳ kẻ thù nào. Mỗi lần gặp khó khăn trong kinh doanh, mỗi lần cảm thấy muốn bỏ cuộc, mình lại nghĩ đến Luffy. Nghĩ đến cách anh ấy đứng dậy sau mỗi lần bị đánh gục. Nghĩ đến nụ cười ngây ngô nhưng chứa đựng cả một đại dương khát vọng. Rồi mình lại đứng dậy, đội lại chiếc mũ rơm vô hình của mình, và tiếp tục cuộc hành trình. Một nhân vật truyện tranh có thể thay đổi cuộc đời một con người không? Với mình, câu trả lời là có. Luffy không chỉ là một nhân vật hư cấu. Anh ấy là người thầy, là nguồn cảm hứng, là tấm gương mà mình luôn hướng tới.

Cuộc sống của gia đình mình giống như một cuốn bách khoa toàn thư về kinh doanh đường phố. Ngoài những “mảng” chính là tạp hóa và cắt tóc, bố mẹ mình còn xoay sở đủ nghề để lo cho con cái. Từ bàn bi-a luôn đông nghịt thanh niên trong xóm, đến quầy nước mía mát lạnh giải nhiệt mùa hè, và cả tiệm cầm đồ, nơi chứng kiến bao nhiêu hỉ nộ ái ố của cuộc đời. Mỗi một công việc kinh doanh, dù lớn hay nhỏ, đều dạy cho mình những bài học khác nhau. Bàn bi-a dạy mình về cách tạo ra một không gian cộng đồng, nơi mọi người có thể đến để giải trí và kết nối với nhau. Quầy nước mía dạy mình về tầm quan trọng của việc nắm bắt nhu cầu thời vụ và tối ưu hóa lợi nhuận trên từng sản phẩm. Còn tiệm cầm đồ, đó là một trường học lớn về tâm lý con người. Ở đó, mình đã thấy được giá trị của đồng tiền, sự mong manh của các mối quan hệ và cả những góc khuất trong tâm hồn con người.

Bài học mà mình tâm đắc nhất từ chuỗi kinh doanh “thập cẩm” của gia đình là: Kinh doanh không chỉ là mua bán, mà là một cuộc chơi về tâm lý và sự thấu hiểu. Bạn không thể bán được hàng nếu bạn không hiểu khách hàng của mình muốn gì, cần gì và sợ hãi điều gì. Bạn cũng không thể quản lý tốt công việc kinh doanh nếu bạn không hiểu được tâm lý của nhân viên và đối tác. Mỗi một quyết định, từ việc định giá sản phẩm, trang trí cửa hàng đến cách giao tiếp với khách hàng, đều phải dựa trên sự thấu hiểu sâu sắc về con người. Bố mẹ mình không được học về tâm lý học, nhưng bằng sự trải nghiệm và quan sát tinh tế, họ đã nắm bắt được những quy luật bất thành văn trong kinh doanh. Họ biết khi nào cần cứng rắn, khi nào cần mềm mỏng, khi nào cần cho đi và khi nào cần nhận lại. Chính những bài học đường đời đó đã tạo nên một nền tảng vững chắc cho tư duy kinh doanh của mình sau này.

Khi chiêm nghiệm lại, mình nhận ra rằng những trải nghiệm đa dạng từ thuở nhỏ đã cho mình một lăng kính vạn hoa để nhìn cuộc đời và kinh doanh. Mình không bị đóng khung trong một lĩnh vực hay một mô hình kinh doanh nào. Mình luôn cởi mở với những ý tưởng mới, sẵn sàng thử nghiệm những điều khác biệt. Bởi mình biết rằng, mỗi một lĩnh vực đều có những bài học quý giá riêng. Sự va vấp với nhiều loại hình kinh doanh khác nhau đã giúp mình rèn luyện được sự nhạy bén và khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của thị trường. Đó là một lợi thế cạnh tranh mà không một trường lớp nào có thể dạy được. Mình tin rằng, những doanh nhân thành công nhất không phải là những người giỏi nhất trong một lĩnh vực, mà là những người có khả năng kết nối các lĩnh vực khác nhau, tạo ra những giá trị mới từ sự giao thoa đó. Và để làm được điều đó, chúng ta cần phải có một sự tò mò vô hạn và một tinh thần không ngại dấn thân, không ngại thử sai.

Mình vẫn nhớ như in cái lần đầu tiên tự mình kinh doanh. Đó là một ý tưởng rất đơn giản: bán những tấm hình dán nhỏ nhỏ xinh xinh mà lũ trẻ con trong xóm rất thích. Mình đã dành dụm tiền ăn sáng mấy tuần liền để có được một số vốn ít ỏi. Cảm giác lần đầu tiên cầm trên tay xấp hàng của riêng mình thật khó tả. Vừa hồi hộp, vừa lo sợ, lại vừa háo hức. Mình đã tưởng tượng ra đủ mọi viễn cảnh, từ việc bán hết hàng trong một buổi chiều đến việc không bán được tấm nào và bị bạn bè chê cười. Sự do dự và nỗi sợ hãi đã níu chân mình lại. Nhưng rồi, mình nhớ đến lời mẹ thường nói: “Cứ làm đi, rồi sẽ biết. Không làm thì không bao giờ biết được”. Câu nói đơn giản đó như một luồng điện chạy qua người mình. Đúng vậy, nếu mình không thử, làm sao mình biết được kết quả sẽ ra sao? Thế là mình lấy hết can đảm, bày “sạp hàng” nhỏ của mình ra trước cửa. Và thật bất ngờ, những tấm hình dán đã được bán hết veo chỉ trong một buổi chiều. Số tiền lãi tuy không nhiều, nhưng niềm vui và sự tự tin mà mình có được thì vô giá.

Bài học “Cứ làm đi” đã trở thành một trong những kim chỉ nam quan trọng nhất trong cuộc đời mình. Trong thế giới kinh doanh, không có một công thức thành công nào là tuyệt đối. Mọi lý thuyết đều là màu xám, chỉ có cây đời là mãi mãi xanh tươi. Bạn có thể đọc hàng trăm cuốn sách về khởi nghiệp, tham gia hàng chục khóa học về kinh doanh, nhưng nếu bạn không bắt tay vào làm, mọi thứ sẽ chỉ là con số không. Nỗi sợ thất bại là rào cản lớn nhất của mọi sự khởi đầu. Chúng ta sợ bị đánh giá, sợ bị chê cười, sợ mất mát. Nhưng sự thật là, thất bại không phải là đối thủ của thành công, mà là một phần của nó. Mỗi một lần thất bại là một lần chúng ta học được một bài học mới, một lần chúng ta hiểu rõ hơn về bản thân và về thị trường. Đừng chờ đợi cho đến khi có một kế hoạch hoàn hảo, bởi vì sẽ không bao giờ có một kế hoạch hoàn hảo. Đừng chờ đợi cho đến khi có đủ nguồn lực, bởi vì sẽ không bao giờ là đủ. Hãy bắt đầu với những gì bạn có, và học hỏi trong quá trình làm.

Bây giờ, khi đã là người dẫn dắt một doanh nghiệp, mình vẫn luôn giữ cho mình tinh thần “Cứ làm đi” của ngày xưa. Mình khuyến khích đội ngũ của mình không ngừng thử nghiệm những ý tưởng mới, không sợ mắc sai lầm. Bởi mình tin rằng, sự sáng tạo và đột phá chỉ đến từ một môi trường dám nghĩ, dám làm và dám chấp nhận rủi ro. Tất nhiên, “Cứ làm đi” không có nghĩa là làm một cách mù quáng, liều lĩnh. Nó đòi hỏi chúng ta phải có sự chuẩn bị, nghiên cứu và tính toán kỹ lưỡng. Nhưng đến một thời điểm nào đó, chúng ta phải đưa ra quyết định và hành động. Đừng để sự phân tích quá mức làm tê liệt khả năng hành động của bạn. Hãy tin vào trực giác của mình, tin vào khả năng của đội ngũ và dũng cảm bước về phía trước. Bởi vì, phần thưởng lớn nhất không phải lúc nào cũng là đích đến, mà là những gì chúng ta học được trên hành trình.

Nhìn lại tất cả những mảnh ghép tuổi thơ, từ những bữa cơm sớm của bố, tiệm tóc sáng tạo của mẹ, đến những cuốn truyện tranh cũ và những lần tập tành kinh doanh, mình nhận ra một điều. Tất cả những trải nghiệm đó, dù vui hay buồn, dù thành công hay thất bại, đều đã hội tụ lại để tạo nên con người mình của ngày hôm nay. Chúng là gốc rễ của mình. Một cái cây muốn vươn cao, trước hết phải có một bộ rễ bám sâu vào lòng đất. Gốc rễ không chỉ cung cấp chất dinh dưỡng, mà còn giữ cho cây đứng vững trước giông bão. Đối với mình, gốc rễ chính là những giá trị cốt lõi mà mình đã được thừa hưởng từ gia đình và được tôi luyện qua những năm tháng tuổi thơ. Đó là sự chăm chỉ và kỷ luật của bố, là sự sáng tạo và khả năng kết nối của mẹ, là tinh thần tự học và một ý chí không bao giờ bỏ cuộc.

Bài học về “gốc rễ” nhắc nhở chúng ta rằng, đừng bao giờ quên đi quá khứ và nguồn cội của mình. Bởi vì ở đó chứa đựng những bài học quý giá nhất, những sức mạnh tiềm ẩn mà đôi khi chúng ta không nhận ra. Trong hành trình xây dựng sự nghiệp, sẽ có những lúc chúng ta cảm thấy lạc lối, mất phương hướng. Những lúc như vậy, hãy quay trở về với gốc rễ của mình. Hãy tự hỏi: Điều gì là quan trọng nhất đối với mình? Giá trị nào mà mình sẽ không bao giờ đánh đổi? Câu trả lời cho những câu hỏi đó sẽ giúp chúng ta tìm lại được sự cân bằng và định hướng cho những bước đi tiếp theo. Một doanh nghiệp cũng vậy, cũng cần có một “gốc rễ” vững chắc. Đó chính là văn hóa doanh nghiệp, là những giá trị cốt lõi mà tất cả mọi người cùng chia sẻ và theo đuổi. Một doanh nghiệp có văn hóa mạnh sẽ giống như một cái cây có bộ rễ sâu, có thể chống chọi được với mọi biến động của thị trường và phát triển một cách bền vững.

Cuối cùng, chiêm nghiệm về gốc rễ cũng là một hành trình tìm về với chính mình. Chúng ta là ai? Chúng ta đến từ đâu? Chúng ta muốn đi về đâu? Đó là những câu hỏi mà mỗi người trong chúng ta đều phải tự trả lời. Không có một câu trả lời nào là đúng hay sai. Điều quan trọng là chúng ta phải thành thật với bản thân và sống một cuộc đời có ý nghĩa, một cuộc đời mà chúng ta không phải hối tiếc khi nhìn lại. Gốc rễ không phải là xiềng xích trói buộc chúng ta với quá khứ. Ngược lại, nó là bệ phóng để chúng ta bay cao hơn, xa hơn. Hãy trân trọng và biết ơn gốc rễ của mình, bởi đó chính là nơi lưu giữ sức mạnh, tình yêu và bản sắc độc nhất của mỗi chúng ta. Và từ gốc rễ đó, hãy tự tin vươn mình ra thế giới, để viết nên câu chuyện của riêng bạn.